Op 29 mei 2026 zijn we met het beleidsnetwerk te gast in Breda. Bas van Tartwijk, Afdelingshoofd Stedelijk Beleid en Vastgoed van de gemeente Breda, is onze gastheer. We maken uitgebreid kennis met elkaar en de vragen die we meebrengen. Hoe weet je waarop je moet sturen (de vraag), waarom het een wel en het ander niet (de afweging) en hoe om te gaan met concurrentie in en tussen sectoren? Heel basale vragen waarover nog veel valt te verkennen en te ontdekken. Dat gaan we vandaag ook doen.

Ontwikkelen van een ecosysteem

Bas gaat wat uitgebreider in op de opgave in Breda. Daar wordt een nieuwe wijk ontwikkeld. Daar mag Breda dromen. Breda wil de stad zijn van toegepaste technologie met makers-plekken en nachtleven. Als je dat doet vanuit een business-case in Excel kom je in de min. 

 

De opgave is een ecosysteem te ontwikkelen en dat kost geld. Nu gaan dergelijke ontwikkelingsopgave vaak via ruimtelijke ontwikkeling en vastgoed. Maar om de juiste beweging te krijgen moet de vraag op de juiste plek worden gesteld. In het proces piepen er allerlei andere wensen op, waarmee de gemeente aan de slag gaat. We zijn als gemeenten niet gewend nee te zeggen, maar als je wat wilt moet je er beleid op maken. Het sociaal beleid weet steeds beter wat ze willen. Maar de vertaling naar een plek is lastig. Je moet je ook bewust zijn dat je daar geld voor moet reserveren. De wens om elkaar te vinden is er, maar je moet ook elkaars taal kunnen spreken. Op thema’s lukt dat om de gezamenlijke ambitie te formuleren. Maar dat lukt vaak nog niet bij het realiseren.

Ruimte voor de sociale basis

Ingrid de Moel van Bouwstenen neemt het stokje over en schetst een beeld van het nieuwe gemeenschapshuis waarin de buurt samen kan komen en allerlei (publieke) diensten en activiteiten een plek vinden; niet in meters maar in tijdsloten. Een structurele plek, voor 100 jaar, ingepast in het stedelijk weefsel, net als parken, pleinen en wegen. Het programma is gebaseerd op tijdsloten en kan meebewegen met de vraag uit en in de buurt. Het legt een structurele basis voor de sociale infrastructuur of anders gezegd, de infrastructuur voor de sociale basis. Dat zet aan het denken over de gemeente als vastgoedeigenaar en ruimte-regisseur voor het algemeen belang. We gaan in groepen in gesprek over goede en slechte voorbeelden en de vragen die het oproept. 

Voorbeeld: opschalen schoolpleinen

Kan je wat goed gaat ook sneller opschalen? Concreet: veel gemeenten hebben als beleid dat schoolpleinen voor algemeen gebruik zijn. Dat gaat nu pleintje voor pleintje. Kan het (als aanbod) ook snel door de gemeente worden vergroend? Over het onderhoud kunnen afspraken worden gemaakt in de wijkdeals, zegt Marco Hommel van Planterra, die ook is aangeschoven. Van al het groen dat de gemeente in beheer heeft is dit klein bier (voor Breda 0,5 % van het areaal schat Marco in), je ontzorgt scholen en je maakt een flinke klapper in het realiseren van allerlei maatschappelijke doelen (ontmoeten, spelen, klimaat, groen).

Smaken van Bas 

Dan is het tijd voor de lunch die Bas bij een Italiaan heeft besteld. Naast zijn drive en waarden, leren we nu ook zijn smaak kennen. Vegan mag, maar wel graag als keuzemogelijkheid. De sapjes en broodjes smaken heerlijk en na de lunch gaan we gestaag verder. Het is hard werken vandaag, maar het is binnen gelukkig lekker koel.

Voorzieningenplanologie in de praktijk

In de gesprekken rond integrale gebieds-programmering komt ook het afstands-aspect aan de orde. Daarin maakt de gemeente (vaak nogal impliciet) een afweging tussen het gebruikersbelang (vraag, beschikbaarheid en afstand tot de voorziening), het organisatiebelang (specialiseren of combineren) en het financiële belang (prijs en bekostiging). Ook daarin zitten knoppen om aan te draaien als het gaat om gemeenschapsvorming, onderwijsbeleid, sociaal beleid en leefbaarheid in buurten en wijken. Dat beleid kan vleugels krijgen als hierover een zin wordt opgenomen in het coalitieakkoord en een topambtenaar hieraan gaat trekken, blijkt. En je kunt een snelle slag maken als je zicht hebt op het huidige aanbod voorzieningen, vergelijkbaar met referenties en gebruik maakt van de landelijke en lokale leefbaarheid-monitoren. Die vormen een goede basis voor een lokaal gesprek. Ook documenten over het omgevingsprogramma van het Ministerie van VRO helpen de juiste stappen te zetten. Het gesprek levert veel inspiratie en praktische tips op.

Beentje bijtrekken op gebied van financiën

Dan vertelt Bas hoe ze in de gemeente Breda georganiseerd zijn. Eerder bleek al dat er veel variaties zijn. De wens voor voldoende voorzieningen in een groeiende stad luidt een nieuwe fase voor het vastgoedbeleid in. Waar vroeger eerst woningen werden gepland en voorzieningen er later bij kwamen, draait Breda het nu om. De leefbaarheid staat centraal. Cultuur, sport en welzijn krijgen eerst een plek in de stadsplanning. Dat zorgt voor een stad waar mensen zich thuis voelen en elkaar ontmoeten. Een stad is meer dan stenen en straten, het is een plek om te leven. Als de stad groeit, groeien de voorzieningen mee. De voorzieningen richtlijn van Breda vormt daarin een belangrijk document, dialoog en betrokkenheid een belangrijke voorwaarde en slim investeren een noodzaak. Ook gaat Bas dieper in op het beleidshuis van Breda en de voorzieningen richtlijn (zie sheets).     

 

Het belangrijkste is dat het sectorale en de ruimtelijke vertaling daarvan ergens (en graag slim) wordt samengebracht; niet vanuit de sector routines, maar vanuit de ambities van de stad en de stedelijke opgave. In Breda gebeurt dat onder regie van de afdeling stedelijk beleid. Bij de andere gemeenten is dat anders georganiseerd. Er is veel variatie en vaak ook wel een of meer poten die nog een beetje bij kunnen trekken om het goede gesprek te kunnen voeren. Zo ontbreekt sociaal regelmatig de financiële kennis om goed mee te praten.

Haakjes om op door te bouwen

Vol inspiratie en informatie gaan we naar huis. Buiten blijkt het een hele warme dag te zijn geweest. Binnen hielden we het hoofd fris. Dat smaakte, net als de broodjes, naar meer. Genoeg vragen die nog om uitwerking vragen. Bijvoorbeeld is alles wat staat gepland (100 km plint) ook exploitabel, wat is je rol richting marktpartijen, hoe krijg je het onrendabelen aan de praat en kunnen we een voorbeeld inhouds(opgave) maken van een integraal voorzieningenplan.

 

Wat volgt? Stuur een email met je 06-nummer naar isabel@bouwstenen.nl als je in de appgroep wilt Geef een seintje aan Ingrid@bouwstenen.nl als je mee wilt doen met een casus voor de uitwerking van het ruimtelijk en financieel model voor voorzieningen (nog 1 open), het maken van een opzet voor een integraal voorzieningenplan, wilt meedenken over de te maken keuzes rond maatshappelijk rendement, een openbaar school/buurtpark of iets anders. Stuur je voorbeeld beleidsdocumenten, integrale voorzieningenplannen, vacatures, wensen of andere input naar nieuws@bouwstenen.nl

Meer informatie

• Presentatie: Sociaal beleid, ruimte en vastgoed (Bouwstenen)
• Presentatie: Voorzieningen voor een groeiende stad (Bas van Tartwijk, Breda)
• Webinfo: Voorzieningenplannen
• Webinfo: Referenties maatschappelijke voorzieningen
• Webinfo: Gebiedsgerichte programma’s
• Ontwikkelwerk: Het Nieuwe Gemeenschapshuis
• Ontwikkelwerk: Voorzieningenplanologie